"De Peer" bekroond én verboden (1974)
Introductie
De Peer (1974): bekroond én verboden
Deze krant uit maart 1975 beschrijft een opmerkelijke gebeurtenis in de Nederlandse reclamegeschiedenis. De stop-motionfilm De Peer, geproduceerd door Joop Geesink Filmproducties voor het Produktschap voor Groenten en Fruit, was een jaar eerder onderscheiden als beste Nederlandse animatiereclamefilm. Kort daarna besloot de Reclame Code Commissie echter dat de film niet langer mocht worden uitgezonden.
De klacht richtte zich niet op de technische kwaliteit of de humor van de animatie, maar op de vormgeving van het titelpersonage. Volgens de commissie vertoonde de geanimeerde peer een te sterke gelijkenis met mensen die destijds werden aangeduid als "lijders aan mongolisme" – de medische terminologie die in de jaren zeventig algemeen werd gebruikt voor wat tegenwoordig het syndroom van Down heet. Vooral de combinatie van het ronde gezicht, de mimiek, de manier van spreken en het kwijlen werd als kwetsend ervaren.
Het is belangrijk dit artikel in zijn historische context te lezen. De gebruikte terminologie – woorden als mongolisme en zwakzinnigen – wordt tegenwoordig als verouderd en kwetsend beschouwd, maar was in 1975 de gangbare taal in de medische wereld, de pers en de maatschappelijke discussie. Het artikel weerspiegelt daarmee niet alleen de ontvangst van een reclamefilm, maar ook de veranderende opvattingen over beeldvorming, humor en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Achteraf kreeg De Peer daardoor een unieke plaats in de Nederlandse reclamegeschiedenis. De film geldt, voor zover bekend, als de eerste Nederlandse televisiereclame die om ethische en esthetische redenen door de Reclame Code Commissie werd verboden, terwijl zij kort daarvoor juist was onderscheiden als de beste animatiereclame van het jaar. Dat maakt de film tot een bijzonder voorbeeld van hoe artistieke waardering en maatschappelijke acceptatie soms lijnrecht tegenover elkaar kunnen staan.
Later vertelde Dollywood-directeur Chris Smeekens dat, naar aanleiding van de klachten, ook ouders van kinderen met het syndroom van Down om hun mening werden gevraagd. Volgens Smeekens liepen de reacties uiteen. Hoewel de adverteerder, noch het reclamebureau, noch de studio kwetsende bedoeling had gehad, besloot men de uitspraak van de Reclame Code Commissie te respecteren. Uiteindelijk heeft de zendgemachtigde, de STER, het filmpje niet meer uitgezonden.
Tekst uit artikel:
STER-reclame voor peer mag niet meer
(Van onze correspondent)
DEN HAAG — De reclameraad heeft de reclamespot voor peren, die vorig najaar vaak in de STER-uitzendingen te zien was, verboden.
Deze reclameboodschap ging uit van het Centraal Bureau van Tuinbouwveilingen. „De peer vertoonde duidelijke gelijkenis met de gelaatstrekken van lijders aan mongolisme, een vorm van zwakzinnigheid", aldus de raad.
De spot werd uitgezonden in de perenpluktijd om de consumptie van peren te bevorderen. Naar aanleiding van klachten heeft de reclameraad een onmiddellijk verbod opgelegd, zodat deze reclame niet meer te zien zal zijn. Het was de bedoeling de boodschap deze herfst weer te vertonen. Drie verenigingen van ouders van zwakzinnige kinderen hebben de klacht ondersteund, evenals enkele deskundigen.
Het Centraal Bureau sprak in zijn verweer van vele positieve reacties, die waren ontvangen en wees erop dat de aangevochten film in 1974 werd bekroond als de beste animatiefilm van het jaar. „De gelijkenis van de voor dit doel ontworpen schuimplastic peer met een mongoloïde mens is zuiver toevallig", zo werd gesteld.
Terug naar artikel overzicht
